İfrat ve Tefrit Nedir? Ölçünün Kaybolduğu Yer

İfrat ve Tefrit Nedir? Ölçünün Kaybolduğu Yer

İnsan hayatında denge, ahlâkın ve huzurun temelidir. Bu dengenin bozulduğu iki uç vardır: ifrat ve tefrit. Her ikisi de ölçünün kaybolduğu, insanı doğru olandan uzaklaştıran hâlleri ifade eder.

İfrat Nedir?

İfrat, bir duygu, düşünce ya da davranışta aşırıya kaçmak demektir. Gereğinden fazla yapılan her şey ifrattır. Cesaretin gözü karalığa, cömertliğin savurganlığa, sevginin kör bağlılığa dönüşmesi ifrata örnektir. İfrat, çoğu zaman iyi niyetle başlar ama sonuçta zarar doğurur.

Tefrit Nedir?

Tefrit ise bir konuda eksik kalmak, yapılması gerekeni yapmamaktır. Korkaklık, cimrilik, ilgisizlik ve sorumluluktan kaçmak tefrit hâlleridir. Tefritte zarar, çoğu zaman ihmalden ve boşluktan doğar.

Orta Yol: İtidal

Bu iki uç arasında kalan denge hâline itidal denir. Bu anlayış, ahlâk felsefesinde Aristoteles’ten tasavvufa kadar birçok düşünce geleneğinde merkezdedir. Tasavvufta ise itidal, nefsin aşırılıklardan arındırılması ve kalbin ölçüye kavuşmasıdır.

Tasavvufi Bakışla

Tasavvufa göre ifrat da tefrit de nefsin oyunudur. Hak yolunda ilerlemek, azı çoğu değil; yerinde olanı bilmektir. Edep, ölçüyü korumaktır. Ölçü kaybolduğunda hikmet de kaybolur.

Sonuç

İfrat ve tefrit, zıt gibi görünse de aynı noktada buluşur: denge kaybı. Erdem ise dengede kalabilme sanatıdır. Ne fazlası ne eksiği… Çünkü insanı olgunlaştıran, uçlar değil orta yoldur.